Vade Farkı ve Muhasebe Uygulaması

Vade Farkı Faturası ve Muhasebeleştirilmesi

Mal veya Hizmet tesliminin, arzu edilen “fiyat-tarih” aralığının dışında oluşması nedeniyle ortaya çıkan “zaman maliyeti” veya “zaman karına-zararına” vade farkı denir.

Vade farkı önceden belirlenmelidir.

Vade farkı ticari teamüllere uygun olmalıdır. (T.C.M.B Avans Faiz oranını aşmamalı)

TMS’ye göre satış tarihindeki vade farkları 602 hesaba kaydedilmelidir. Buradaki satış tarihinden kasıt, satış işleminin gerçekleştiği gün tutarı ve oranı belirli olan gelir unsurudur. Alıcının borcunu zamanında ödeyememesi nedeniyle kendisine verilen ek süreden doğan vade farkı ise “Faiz Geliri” sayıldığından 642 hesaba kaydedilir.

Vade Farklarında KDV:

Satış işleminin uzantısı niteliğinde olan Vade Farkına, ilgili mal veya hizmetin tabi olduğu oranda KDV uygulanması (teslim veya hizmet KDV’den müstesna ise bu unsurların da istisna kapsamında değerlendirilmesi) gerekir. 

Vade Farkları alıcı açısından bir gider unsuru mu yoksa maliyet unsuru mu olduğu belirlenirken bazı ölçütlere dikkat edilmesi gerekir.

Alıcı için maliyet unsuru olarak vade farkı;

  1. alım işleminin bir uzantısı olmalı,
  2. maliyetine giren malzemenin satış işlemi henüz gerçekleşmemiş olmalı. (Satılan malın maliyeti hesaplanmamış olmalı, yani reel olarak geçici vergi tahakkuk etmemiş olmalı )
  3. alım işlemi ile aynı hesap döneminde gerçekleşmiş olmalı.
  4. alım işleminden sonra ortaya çıkarak ayriyeten faturalandırılamamış olmalıdır.

Bu belirtilen durumlar dışında gerçekleşen vade farkı, alıcı tarafından bir maliyet unsuru değil gider unsurudur. Aşağıdaki K1 numaralı örnek alıcı tarafından maliyet unsuru olarak, K2 numaralı örnekte ise gider unsuru olarak vade farkı kullanılmıştır.

Not: Tahsilatının çek veya senet ile yapılması durumunda, karşılıksız çıkan çek veya senedin tahsilatının geciktirilmesi nedeniyle ortaya çıkan vade farkı alıcı için gider unsudur. Maliyet unsuru olarak dikkate alınmaz.

Örnek K1:

Satıcı A.Ltd, 600 TL Tutarındaki ticari malını alıcı B.Ltd’ye bedeli 3 ay vadeli senetle, senetler satış anında tahsil edilmek üzere satacaktır. Alıcı B.Ltd, mal bedelini 5 ay vadeli senetle ödemek istemiştir. Bu durumda Satıcı A.Ltd satış bedeline 2 aylık vade farkı dahil ederek 650 TL olarak faturasını düzenlemiştir.

7A Seçeneğine göre Satıcının Muhasebe Kaydı:

—————————–/———————————-

120 Alıcılar                    702 TL

            391-Hesaplanan KDV%8            52 TL

            600-Yurtiçi Satışlar                    600 TL

            602-Diğer Gelirler                     50 TL

—————————–/———————————-

7A Seçeneğine göre Alıcının Muhasebe Kaydı:

—————————–/———————————-

153 Ticari Mallar                       650 TL

191-İndirilecek KDV                  52  TL

            320-Satıcılar      702 TL

—————————–/———————————

Örnek K2:

Satıcı X.Ltd, daha önce 500 TL tutarındaki ticari malını Alıcı Y.Ltd’ye bedeli 1 ay sonra banka havalesi ile ödenmek üzere satmıştır. Ancak alıcı Y.Ltd, mal bedelini 1 ay süre içinde ödeyememiş ve karşılığında 1 aylık senet vermiştir. Geç tahsilat nedeniyle satıcı X.Ltd, alıcı aleyhine 50 TL tutarında vade farkı faturası kesmiştir.

Kesilen Vade Farkı faturasının muhasebe kaydı aşağıdaki gibidir.

7A Seçeneğine göre Satıcının Muhasebe Kaydı:

—————————–/———————————-

120-Alıcılar                               54 TL

            391-Hesaplanan KDV%8            4 TL

            642-Faiz Gelirleri                       50TL

—————————–/———————————-

7A Seçeneğine göre Alıcının Muhasebe Kaydı:

—————————–/———————————-

652-Faiz Giderleri                       50 TL

191-İndirilecek KDV                      4 TL

            320-Satıcılar                              54 TL

—————————–/———————————-

K2 numaralı örnekte gider unsuru olarak kullanan vade farkı bir maliyet unsuru olarak ta kullanılabilir. Alım işleminin bir uzantısı olduğu açıktır. Maliyetine giren malzemenin satış işlemi henüz gerçekleşmemiş ve vade farkının alım işlemi ile aynı hesap döneminde gerçekleşmiş olduğunun tespit edilmesi durumunda alıcı için maliyet unsuru olarak örnek K1 de olduğu gibi kayıtlara alınabilir.

Düzeltme Notu: Bu yazımızdaki K2 nolu örneğimizde aynı yıl içerinde farklı geçici vergi dönemlerine rastlayan bir işlem söz konusudur. Mal 1. K.G.Vergi döneminde satılmış vade farkı ise 2. K.G.Vergi döneminde kesilmiştir. Eğer vade farkı izleyen yılda kesilseydi; gelir, önceki dönem geliri, alıcı için gider ise önceki dönem zararı olacaktı.

KDV konusu ise vade farkının matrahın unsuru olması nedeniyle satış işleminde kullanılan kdv oranı kullanılmıştır. Ancak sadece K2 nolu örnekle alakalı KDV oranının %18 olması gerektiği konusunda görüşler de vardır. Zira K2 nolu örnekte kesilen vade farkı bir tahsilat meseledir ve geliri de faiz gelirdir. Bu sebeple KDV oranında görüş ayrılıkları vardır.

Not: Geç tahsilat nedeniyle bir müşterinize vade farkı faturası kestiğinizde mutlaka bazı kriterlere dikkat ediniz, aksi halde faturanız mahkemelik olacak ve davayı %90 ihtimalle kaybedeceksiniz. 1) Vade farkı kesmeniz için elinizde yazılı bir sözleşme veya sipariş formu olmalı ve burada ilgili vade farkı belirtilmelidir. 2)Vade farkı faiz oranı sözleşmenizde ve faturanızda yazılmalıdır.3)Vade farkı faiz oranı T.C.M.B nin avans faiz oranından yüksek olmamalıdır veya oran yerine bu ifade belirtilemedir.4)Faturanız ve tahsilatlarınızın; tarih, kaşe, imza  vb gibi unsurları tam olmalıdır. 5)Vade farkı faturanız noter kanalı ile veya en kötü ihtimalle iadeli taahhütlü posta ile göndermiş olmanız.